Sastra Jawa Estetik: Mengenal Geguritan yang Bikin Jiwa Seni Kamu Meronta-Ronta!
Daftar Isi
Hey kamu! Pernah gak sih kepikiran kalau Nusantara itu punya segudang karya seni yang estetik abis? Salah satunya adalah geguritan puisi jawa. Sastra tradisional ini punya rima dan makna yang dalem bget, bahkan punya sejarah panjang yang luar biasa dibanding karya modern zaman sekarang. Yuk, kita kupas tuntas biar kamu makin update dan makin cinta sama budaya lokal!
Vibe Magis dalam Klasifikasi Geguritan
Di masa kini, mengeksplorasi sastra lokal itu seru banget, lho. Kamu tau gak kalau geguritan puisi jawa punya klasifikasi unik berdasarkan upacara suci (yadnya)? Yups, ini mambuat karya tersebut gak cuma sekadar untaian kata biasa, tapi punya kedekatan spiritual yang bikin merinding saking indahnya. Berdasarkan jenis yadnyanya, karya sastra ini dikelompokkan menjadi tiga bagian keren:
1. Geguritan Dewa Yadnya (untuk pemujaan kepada Sang Pencipta)
2. Geguritan Manusa Yadnya (untuk siklus kehidupan manusia)
3. Geguritan Pitra Yadnya (penghormatan untuk leluhur)
Dengan memahami hal ini, wawasan kamu tentang sastra tradisional nusantara pastinya bakal makin luas dan berwarna!
Mengenal Pesona Geguritan, Karya Sastra Estetik Asli Nusantara
Menggunakan bahasa jawa krama itu sebenarnya classy bangett. Saat kamu dengerin bait-bait puisi jawa, ada kesantunan dan kedalaman rasa yang gak bakal kamu temukan di tempat lain. Bahasa yang halus ini justru bikin vibes kamu kelihatan pinter dan berbudaya. Jadi, mempelajari krama itu bukan hal yang kuno, melainkan langkah keren buat nunjukin identitas kamu yang kaya akan nilai moral luhur.
Gimana Cara Kita Biar Tetap Melestarikan Warisan Keren Ini?
Biar budaya kita gak hilang ditelan bumi, kamu bisa muali dari hal-hal kecil. Misalnya nih, bikin konten estetik di TikTok atau Instagram pake latar suara geguritan puisi jawa. Keren, kan? Selain itu, mendukung pelajaran bahasa daerah di sekolah juga langkah mantap biar generasi masa depan gak asing sama bahasanya sendiri. Dengan begitu, kita bisa bangga nunjukin ke dunia kalau warisan budaya kita emang gak ada tandingannya.
Karya Epik dari Tokoh Sastra yang Menenangkan Jiwa
Nah, biar kamu gak penasaran, yuk langsung nikmati beberapa contoh puisi jawa yang super syahdu di bawah ini. Salah satu karya legendaris di bawah ditulis oleh sastrawan berbakat, Budhi Setyawan. Melalui goresan pena emasnya, beliau berhasil menyajikan bait-bait yang penuh makna mendalam dan menyentuh hati sanubari kita. Mari kita apresiasi dedikasi luar biasa dari beliau untuk kelestarian sastra jawa!
Cerita Saka Manca
ing papan sarwa salju, aku
ngangen-angen lawang gubug binuka
ana bedhiyang lan lincak
nanging wis kebacut dadi salju
guritan apadene kekarepan
nglinthing bareng tumiyupe angin
nunjem-nunjem dom periih
sadawane wengi
kangmangka ing ngisor salju pinendhem candhi
sing durung kober kababar unine prasasti
Babad Wedhi Pasisir
Sorene sore jingga
wengine wengi biru
kembang pandhan mesem marang mbulan
tangane ngawe-awe sajak kemayu
apa hiya iki dayane layang atimu
sing jare bakal ditulis kalane ijen
lan sendhang mung amping-ampingann jendhela
sing wengi iki isih panggah binuka?
biyen saya nate apal gojegmu
kepiye nalika bingung ndhedher sagegem guritan
ing lemah suwung pinggire taman
ora ketang mbalang liring sambi mungkur
nyamudana wingkis sakehing kekarepan
nutup kudhuping kekembangan
iki babad wedhi pasir
pinaes ganda aruming mawar
rarasing riris dhadha kumesar
PETENGING WENGI
sumribit angin ngelus langit sore
manuk sriti bali ing pucuking cemara
nganti tekaning wengi sing nyenyet
gawang-gawang katon pasuryanmu
gawe tambah kekesing angin sore
tumlawung rasa kang ngulandara
wengi bakal tumeka maneh
bareng karo wewayanganmu
kang bakal ngebaki impen petenging wengi
lumaku turut petenging lurung
bakal gawang-gawang campur mega-mega
apa kudu tidak buwang bareng karo lumingsiring wengi ?
PEPADANG BAKAL TUMEKA
angrantu sinambi jumangkah ing dalan kang peteng kebak sandungan
mecaki lurung lurung kang dawa satengahing ara-ara samun
bumi kang kapidak kebak sinengker
anggawa ganda bacin
manuk manuk dhandhang kekitrang wayah sore
peteng kang gemuleng ing angganing manungsa
wus sinerat ana ing kitab duk ing uni
pepadang bakal tumeka anggawa kabar bebungah
kanggo kita sami jalma manungsa
kang bakal amadhangi lurung-lurung, dalan-dalan lan ara-ara samun
amadhangi sakendhenging jagat raya
mara gage kita sami tumenga ing angkasa
mangayubagya rawuhipun sang pepadhang
kanthi mesu raga nutup babahan nawa sanga
mangestu nampi pepadhang
WAYAH ESUK PEDUT ANGENDANU
rong puluh tahun kepungkur saya lan sliramu nate mlaku ana dalan kene
saklawase ora nate ketemu
saliramu lan saliraku wus beda ora kaya biyen nalika isih tidak kanthi
gandaning wengi mau isih sumrebak ngebaki pedut wayah esuk
wus aja mbok tangisi lakon kang wus kapungkur
wus pirang wayah ketiga tidak lakoni nganti rambut rona ireng lan putih
ing dalan iki rong puluh tahun kepungkur
ana cerita rinajut endah
dik, kala kala sliramu isih dadi impenku
pirsanana ana nduwur kae
ana teja manther ing sela-selaning gegodongan
lan lintang panjer wengi sing isih kari sakmenir gedhene
saiki saya lan sliramu linambaran rasa kangen
simpenen kangenmu ana impen
LINTANG-LINTANG
lintang-lintang abyor ing tawang
cumlorot sliweran nalika alihan
kumleyang mencok ing socamu asihku
cahyane gumebyar sunare gilar-gilar
ing telenge atimu sliramu tansah dakantu
lintang-lintang alihan
cumlorot telu ana pundhakku
kawitan lintang abang lintang perang
kapindho lintang mirunggan lintang kamanungsan
pungkasan lintang kumukus lintang kadurakan
SEDYAKU
Wis, Jeng...
Aku sumeleh
nyelehake pangarep-arepku
marang katresnan lan kawigatenmu sing semu
yen nyatane amung semene
cunthele lelakonku...
Pepenginku tansah sumandhing
lan nresnani sliramu
kudu dakprunggel
sing luwih wigati, Jeng
donga lan pengestumu wae
tansah mili kanggo aku
Wis, Jeng
aku pamit
becik njembarake pikir
nggayuh kabegjan
mring ati lan katresnan satuhu
tan ora binagi ing liyan
sempurna ing guritan siji...
KEKUDANGANKU
o, ngger sang ponang jabang bayi
bebarengan tangismu kang kejer sumusup ing wengi
sira wus lahir kanthi slamet
nyawang gumelaring jagat raya
yen sira nangis tidak emban lan tidak tembangake dandang gula lingsir wengi
kapurih sira dapat turu kanthi tentrem
yen sira mesem tidak kudang tidak liling
o, ngger sang ponang jabang bayi
tak gadang dadiya wong kang luhur bebudenmu ing tembe
RON GARING
Wengi sansaya atis
nalika saya sesingidan ing sajroning swara gamelan
kang digawa dening angin
prasasat tan kendhat
anggonku kulak berita adol prungu
ananging isih mamring
aku wis pingin cecaketan
obormu kang makantar-kantar
madhangi jangkah lan jagatku
ana ngendi papanmu
lelana tapa brata
tanpa pawarta tanpa swara
aku kadya ron garing
kumleyang kabur kanginan
ing jagat peteng lelimengan
krasa luwih abot
anggonku ngadhepi dina-dina ing ngarep
mlakuku ora mantep
kagubet ribet lan ruwet
adoh saka cahyamu
pedhut ing sakindering pandulu
panjenengan
guruku, sihku, oborku
kancanana sukmaku sinau bab katresnan sajroning ati.
Karya dari: Budhi Setyawan